Sesja Naukowa na Freta
z okazji zakończenia Roku Marii Skłodowskiej-Curie MSC-100
Polskie Towarzystwo Chemiczne, Warszawa

Dnia 25 listopada 2011 r. w siedzibie PTChem i Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie odbyła się Sesja Naukowa poświęcona zakończeniu Roku Marii Skłodowskiej-Curie, MSC-100. Seria wykładów dotyczących roli chemii oraz wkładowi polskich chemików w rozwój nauk ścisłych i postęp w naukach przyrodniczych stanowiła przedmiot rozważań zaproszonych wykładowców i dostojnych gości.
Sesję otworzył prof. Bogusław Buszewski - prezes PTChem. W swoim wystąpieniu nawiązał do motta obchodów Międzynarodowego Roku Chemii - IYC „Chemia nasze życie, nasza przyszłość”, którego osobowością została obrana podwójna laureatka Nagrody Nobla Maria Skłodowska-Curie. Wskazał na doniosłe znaczenie Sesji odbywającej się na kilka godzin przed międzynarodowymi uroczystościami kończącymi MSC-100, które odbędą się na Zamku Królewskim w Warszawie. Patronat nad tymi obchodami objęli prezydent Rzeczpospolitej Polskiej Bronisław Komorowski i prezydent Francji Nikolas Sarkozy.

PTChem wraz z PAN i innymi organizacjami partnerskimi w 2011 roku zorganizowali ponad 200 imprez popularyzujących chemię i osobę Marii Skłodowskiej-Curie. Były to liczne wykłady, wystawy, festiwale, warsztaty, koncerty i spektakle teatralne. Wśród tak licznych i zróżnicowanych wydarzeń na podkreślenie zasługuje uchwała Sejmu i Senatu RP, Sesja Naukowa w Senacie RP (7 czerwca 2011 roku) pod patronatem Marszałka Bogdana Borusewicza czy odsłonięcie popiersia i nadanie imieniem naszej wielkiej rodaczki laboratorium radiologicznego oraz jednego z audytoriów na Kazachskiemu Narodowemu Uniwersytetowi im. Al-Farabi w Ałmaty w Kazachstanie. Ważnym wydarzeniem naukowym i politycznym była wystawa zorganizowana w dniach 3-5 października 2011 roku w Parlamencie Europejskim w Brukseli, poświęcona Marii Skłodowskiej-Curie. Głównym organizatorem i pomysłodawcą tego wydarzenia była Poseł do Parlamentu Europejskiego Jolanta Hibner.
Wykład inaugurujący Sesję na Freta, poświęcony „Misji nauk chemicznych” wygłosił prof. dr hab. Bogdan Marciniec, członek PAN (UAM w Poznaniu). Wykład był jednocześnie promocją i inauguracją książki, która pod redakcją naukową Profesora ukazała się na rynku wydawniczym. W 20-u rozdziałach opracowania wielu autorów w sposób bardzo zróżnicowany przedstawiło stan obecny oraz wizję chemii jako dyscypliny wiodącej wśród nauk ścisłych. Wskazali na służebną rolę chemii oraz jej uniwersalizm, przejawiający się interdyscyplinarnym wykorzystaniem różnych jej działów w badaniach podstawowych i stosowanych. Mówca na przykładzie poznańskiego środowiska naukowego oraz własnych doświadczeń wskazał, w jakim kierunku powinny zmierzać nowoczesne badania w zakresie nauk przyrodniczych, w których dominujący udział powinny odgrywać nauki chemiczne.
Na przykładzie Karola Darwina, Alberta Einsteina i Marii Skłodowskiej-Curie prof. dr hab. Maciej Żylicz, członek PAN (prezes Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, Warszawa) próbował udzielić odpowiedzi na pytanie czy w świetle regulaminu FNP wymienieni uczeni, u progi swojej drogi naukowej, mieliby szansę uzyskać subwencje na badania kierowanej przez niego Fundacji. Według prof. Żylicza spośród rozpatrywanej trójki wielkich uczonych sito FNP swoim dorobkiem i osiągnięciami przeszłaby ewentualnie jedynie Maria Skłodowska-Curie uzyskując subwencję stypendialną. I nie chodzi tu o jakikolwiek kumoterskie układy. Fakty przemawiają na korzyść naszej wielkiej rodaczki. W dalszej części swojego wystąpienia prelegent, w sposób bardzo przejrzysty, przedstawił programy realizowane przez FNP, kryteria i warunki uzyskania stypendium. Wskazał na priorytety i scharakteryzował znaczenie finansowanych badań naukowych dla rozwoju gospodarki i nauki polskiej. Popularność projektów powoduje, że konkurencja, zwłaszcza wśród młodych naukowców, rośnie. Świadczy o tym wskaźnik sukcesu, który nie przekracza 10-13%. Pokazuje to, iż faktycznie najlepsi i najzdolniejsi młodzi badacze uzyskują stypendia.
Ważny i niezwykle interesujący głos do zgromadzonych, na temat misji nauk ścisłych we współczesnej nauce i życiu, przedstawił prof. nadz. dr hab. n. med. Maciej Banach, Podsekretarz Stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Pan Minister w sposób niezwykle kompetentny i wyważony przedstawił znaczenie i wkład nauk ścisłych w postęp cywilizacji. Porównał pozycję tej grupy nauk w rankingach polskich, europejskich i światowych. Wskazał na sukcesy chemii i fizyki jako tych dwóch dyscyplin, które zajmują najwyższe pozycje w rankingach. Zwrócił uwagę na znaczący udział obu dyscyplin w bliskiej jemu medycynie i naukach pokrewnych. Omówił zamierzenia Ministerstwa i programy, które w najbliższych latach będą proponowane i realizowane. Zwrócił też uwagę na niedoskonałości systemu finansowania. Wspomniał o nowej ocenie jednostek naukowo-badawczych, sposobie tworzenia algorytmu i rankingu tzw. jednostkach flagowych. Wszystko to ma zagwarantować wysoką jakość prowadzonych badań i nauczania.
Przerwa między wykładami została wykorzystana na zwiedzenie nowej ekspozycji, jaką przygotowali pracownicy Muzeum Marii Skłodowskiej-Curie. Nie było końca pytań i wymiany poglądów, zażartej dyskusji i kreatywnych pomysłów. Brylowali tu prof. Danuta Koradecka (dyrektor CIOP-PIB) i poseł Jolanta Hibner, profesorowie: T. Marek Krygowski i Zbigniew Galus oraz dyrektor Jerzy Majchrzak (Polska Izba Przemysłu Chemicznego). Wiele uwag i sugestii skierowanych było do pana Ministra Banacha. Dominowała wszak troska o stan i promocję nauki polskiej, współpracę z przemysłem i instytucjami rządowymi oraz pozarządowymi.
Trzecia część Sesji poświęcona była życiu i osiągnięciom Marii Skłodowskiej-Curie, jak też konsekwencjom tych osiągnięć. Wykłady przedstawili zaproszeni autorzy artykułów, które ukazały się w specjalnym numerze Analytical and Bioanalytical Chemistry (vol. 400, No. 6), który ukazał się pod redakcją profesorów: Bogusława Buszewskigo (UMK Toruń) i Philipa Garrigues (Uniwersytet Bordeaux, Francja) w czerwcu 2011 r.
Prof. Bogdan Skwarzec (Uniwersytet w Gdańsku) w swoim wykładzie „Maria i jej życie” przedstawił znane i nieznane fakty z życia prywatnego i zawodowego Marii Skłodowskiej-Curie i jej otoczenia. Autor ukazał naszą rodaczkę jako normalną kobietę, naukowca, żonę, matkę, nauczyciela, filantropkę, konsekwentnego poszukiwacza prawdy i niestrudzonej patriotki. Człowieka, który jak trafnie stwierdził Albert Einstein „..była jedyną, spośród sławnych osób, których sława nie zepsuła…”.
Dr Isabelle Billard (Uniwersytet w Strasburgu, Francja) w wykładzie “Liquid-liquid extraction by use of ionic liquid: from discovery to understanding” wskazała na praktyczne znaczenie badań i odkryć Marii Skłodowskiej-Curie. Podkreśliła aktualność obserwacji i wysnutych przez uczoną wniosków. Stosując ciecze jonowe pokazała nowe możliwości w izolowaniu i wzbogacania metali ciężkich, w tym pierwiastków promieniotwórczych, za pomocą klasycznej, nernstowskiej ekstrakcji.
Dr hab. Andrzej Komosa (UMCS w Lublinie) przedstawił „Uniwersytet Marii Curie Skłodowskiej jako spuściznę po wielkiej uczonej”. Omówił historię Uniwersytetu, jego pierwsze dni po wyzwoleniu Polski. Zaprezentował najważniejszych profesorów, rektorów oraz pierwsze działania związane z organizacją pierwszych czterech wydziałów, w tym Wydziału Przyrodniczego. Scharakteryzował ten Wydział, wskazując na rolę edukacyjną i badawczą, jaką odegrał na przestrzeni lat w tworzeniu i kształtowaniu lubelskiego ośrodka akademickiego (wydziały z uprawianą chemią na: UMCS, KUL, Politechnice, Uniwersytecie Przyrodniczym, Lubelskim Uniwersytecie Medycznym czy instytutach badawczych PAN). Na koniec przedstawił obecny Wydział Chemii UMCS oraz wkład Zakładu Chemii Koloidów i Radiochemii w realizację badań nad monitoringiem środowiska naturalnego ściany wschodniej Polski i krajów ościennych. Wszystko to było i jest możliwe, jak wspomniał mówca, dzięki zaangażowaniu ludzi, dla których Maria była i jest wzorem - swoistym materiałem referencyjnym.
Na zakończenie prof. Bogusław Buszewski podsumowując Sesję, zwrócił uwagę na ewolucję, jaka dokonała się we współczesnej nauce i jakie wyzwania stają przed nami naukowcami i nauczycielami akademickimi. Wskazał na jej wymagania i oczekiwania. Zwrócił uwagę na znaczący wkład w postęp tej dyscypliny, poprzez szerokie wykorzystanie chemii analitycznej i jej olbrzymie możliwości. Podziękował zarówno prelegentom, jak i uczestnikom. Miłym akcentem Sesji było uhonorowanie europoseł Jolanty Hibner oraz prof. Viktora Milaty (Słowacki Uniwersytet Techniczny w Bratysławie, prezes Słowackiego Towarzystwa Chemicznego) za zasługi, jakie wnieśli w popularyzację polskiej chemii i osoby Marii Skłodowskiej-Curie, Okolicznościowymi Medali Marii Skłodowskiej-Curie wraz z odpowiednimi dyplomami.

Prof. dr hab. Bogusław Buszewski
Prezes PTChem

Warszawa, 27 listopada 2011